اندیشه

فنلاند یکی از بهترین سیستم های آموزشی دنیا را دارد انها ساختار نظام اموزشی شان را از اساس تغییر دادند .

فنلاند منابع طبیعی چندانی ندارد و به همین دلیل فنلاندی ها، نیروی انسانی را اصلی‌ترین منبع اقتصادی کشور خود می دانند. از نظر فنلاندی ها آموزش و پرورش هزینه نیست، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت است. به همین دلیل شاید هیچ شگفت‌آور نباشد که درآمد ناخالص ملی فنلاند با جمعیت 4/5 میلیونی نفری برابر با 250 میلیارد دلار باشد. کافی است این رقم را با درآمد ناخالص ملی 514 میلیارد دلاری ایران هفتاد و چند میلیونی قیاس کنید تا بهتر متوجه این تفاوت شوید!

ولی دقیقا چه کرده اند ؟ داستان از اینجا شروع شدکه در چنددهه پیش مدرسه های فنلاند کسالت آور بودند. ودر آن سالها که روشهای آموزشی بین آمریکا وفنلاند یکسان بود دانش اموزان فنلاندی و امریکایی نیز معمولا درازمایش ها دریک حد بودند .دقیقا یک جایی در پایین جدول تمامی ملت ها.

ولی فنلاندیها  از چنین چیزی راضی نبودند و به دنبال این موضوع ، ایده های جدیدی را امتحان کردند وبالاخره این موضوع باعث شد که درمدت کوتاهی فنلاند از بقیه کشورها ی دنیا جلو بیافتد. ودانش اموزان فنلاندی تبدیل به بهترین های دنیا شدند

ولی واقعا چطور این کاررا کردند ؟

خانم وزیر ( آموزش وپروش فنلاند ) راز بزرگ این پیشرفت را دریک چیز می داند و می گوید : دراینجا بچه ها تکلیف شب ندارند . وی دراین باره می گوید : بچه ها فقط توی مدرسه تکلیف انجام میدهند زیرا معتقد است که بچه ها باید زمان بیشتری را بچگی کنند و بتوانند نوجوانی را درک کنند و از زندگی لذت ببرند .

واقعا بسیار جالب است بچه ها وقتی مشق شب ندارند چه کار می کنند ؟ آیا از دار ودرخت بالا می روند ؟یکی از معلمان کلاس اول فنلاند اینگونه پاسخ می دهد .

-          بله می توانند  از درخت بالا بروند ولی هنگام از درخت بالارفتن درباره حشرات مختلف تحقیق می کنند و فردای آنروز هرچه را که تجربه کرده اند برای من تعریف می کنند و می گویند که درباره حشرات چه چیزی کشف کرده اند.

وی در مورد ساعات آموزشی می گوید :

-          دانش اموزان کم سن تر ، ساعات کمتری را در مدرسه می گذرانند.  دوشنبه ها 3 ساعت ، سه شنبه ها 4 ساعت وهروز فرق میکند اما جمعا هفته ای 20ساعت را سرکلاس می گذرانند .

وجالب است بدانید که ساعات نهار هم جزء همین 3 تا 4 ساعت است .

چه طور چیزی یاد می گیرند ؟ اصلا چه طور وقت می کنند کاری بکنند ؟ مدیر یکی از مدارس فنلاند در پاسخ به این سوال می گوید:

-            مغزباید هر چند وقت یکبار استراحت کند اگر پشت سرهم فقط کار – کار – کار به مغز بدهید دیگر یاد نمی گیرد. پس مشغول کردن مغز برای مدت طولانی کاری بیهوده است باید گفت از بین تمام کشورهای غربی ، بچه های فنلاندی کوتاه ترین زمان مدرسه و کوتاه ترین سال تحصیلی را دارند.آن ها با کمترین زمان مدرسه ، بهترین نتیجه را کسب می کنند .این جا به اندازه ای دانش آموز محور است که وقتی می خواهیم زمین بازی مدرسه را بازسازی کنیم مهندس معما را می اورند تا بچه ها صحبت کنند . معمار ها حرف بچه ها را گوش  میکنند ؟ بله چیزهایی در زمین بازی مدرسه هست که دانش اموزان خواسته اند .ما تلاش می کنیم که به آنها یاد بدهیم که چگونه شاد و خوشبخت باشند  طوری زندگی کنند که به خودشان و بقیه احترام بگذارند

بهرحال اگر شما نگران خوشبخت شدن بچه ها هستید همین روش بهترین روش آن است . زیرا وقتی بچه ها وقت دارند که بازی کنند با دوستانشان معاشرت وتعامل کنند وبه عنوان انسان رشد کنند بهترین خوشبختی را دارند .و باید گفت  به غیر از مدرسه ودرس چیزهای بسیار بیشتری درزندگی هست که باید تجربه شود .  ( ترجمه فیلم مرتبط با موضوع توسط تجربه کارگاه شهروندیار )

نظام آموزشی فنلاند

عصر ایران در مقاله ای به نوشته صالح سپهری فر به همین موضوع و نحوه تحصیل بچه ها در مدراس فنلاند پرداخته است .
" سال‌هاست که بی‌سوادی در کشور فنلاند ریشه‌کن شده است. موهبتی که دلیل آن را باید در سیستم آموزشی منحصر به‌ فرد این کشور جُست. این سیستم آموزشی با ویژگی‌های خاص خود سبب شده فنلاند با جمعیت اندک خود به یکی از کشورهای پیشرو در علم و فناوری بدل شود. اصلی‌ترین شاخصه این سیستم را باید دوری  گزینی آن از استانداردسازی دانست.

در فنلاند محتوای درسی واحدی به مدارس اعلام نمی‌شود و تنها یک چهارچوب کلی به مدارس برای تدریس داده می شود. معلمان هر مدرسه می‌توانند محتوایی که خودشان مناسب می‌دانند را بر مبنای این چهارچوب طراحی و آموزش دهند.

توجه به تک تک دانش آموزان و تلاش برای جلوگیری از ترک تحصیل از قسمت های اصلی این نظام آموزشی است. در بیشتر کشورهای دنیا، دشواری دروس برای برخی از دانش‌آموزان که توانایی ذهنی کمتری برخوردارند موجب سرخوردگی و در نهایت ترک تحصیل آن‌ها می‌شود. در فنلاند سیستم آموزشی به گونه ای طراحی شده که امکان ترک تحصیل در آن تقریباً به صفر می رسد. اگر دانش آموزی در درس خاصی ضعف داشته باشد، معلم در کلاس توجه ویژه ای به نیازهای او کرده و حتی ساعات زیادتری را برای تدریس به او اختصاص می دهد. آمار نشان می دهد 30 درصد از دانش‌آموزان در مدارس فنلاند در طول 9 سال نخست تحصیل مورد حمایت ویژه معلم خود قرار می‌گیرند. همچنین روانشناس و مشاور مدرسه به دانش آموزانی که در مدرسه با مشکلات آموزشی روبرو هستند کمک می کنند.

مدارس در فنلاند دولتی و کاملاً رایگان هستند. شمار دانش‌آموزان در کلاس‌های درس در فنلاند بسیار کمتر از متوسط جهانی است. به این ترتیب امکان ارتباط مؤثر بین معلم و دانش‌آموزان و امکان توجه بیشتر معلم به تک تک دانش آموزان فراهم می‌شود. همچنین در درس‌های عملی، حداکثر 16 دانش‌آموز در کلاس حضور دارد و به این ترتیب امکان بهره‌گیری بهتر از تجهیزات و آموزش بیشتر فراهم می‌گردد.

دوره ابتدایی در فنلاند شش سال است. معمولاً کودکان هر 6 سال را با یک معلم می‌گذرانند. بچه‌ها معلم خود را با نام کوچک صدا می‌کند، در سر کلاس‌ها می‌توانند دمپایی به پا کنند و خلاصه اینکه کار و هوایی بسیار دوستانه در کلاس‌ها جریان دارد. در دورة ابتدایی خبری از تکلیف خانه و امتحان نیست. تنها در دوره دبیرستان، آن‌هم به شکل محدود و نه چندان رسمی، تکلیف خانه و امتحان وجود دارد. بچه ها در وقت آزاد خود به تفریح، ورزش یا فعالیت های هنری می پردازند.

توجه به منزلت والای معلمان از نکات اصلی نظام آموزشی در فنلاند است

معلمان در جامعه فنلاند شان و منزلتی هم رده با پزشکان و وکلا  دارند. تمامی معلمان در این کشور دارای مدرک کارشناسی ارشد هستند و معمولاً از میان 10 درصد ممتاز فارغ‌التحصیلان دانشگاه انتخاب می‌شوند. همچنین معلمان حقوق و مزایای بسیار بالایی دارند. آنها هر روز تنها چهار ساعت تدریس می‌کنند و البته هر هفته باید دو ساعت در کلاس‌های آموزش ضمن خدمت شرکت کنند. شغل معلمی از شغل های پرطرفدار در فنلاند است و کثیری از شهروندان متقاضی خدمت درآن هستند.

ویژگی ها:

حمید پاشایی در وبسایت علمولوژی 26 ویژگی خاص را برای نظام آموزش وپرورش فنلاند بیان می نماید :

۱ – کودکان فنلاندی از سن ۷ سالگی به مدرسه می روند.

۲ – در مقایسه با دیگر سیستم های آموزشی، در فنلاند دانش آموزان تا زمانی که وارد سنین نوجوانی شوند، به ندرت امتحان پس داده یا اینکه در خانه تکلیف انجام می دهند.

۳ – در شش سال اول تحصیل، هیچ گونه سنجشی از کودکان به عمل نمی آید.

۴ – تنها یک امتحان استاندارد اجباری در فنلاند وجود دارد، که وقتی بچه ها به سن ۱۶ سالگی برسند از آنها گرفته می شود.

۵ – تمامی کودکان، چه باهوش باشند چه نباشند، در کلاس های درسی مشابه می نشینند.

۶ – فنلاند در حدود ۳۰ درصد کمتر از ایالات متحده برای هر دانش آموز هزینه می کند.

۷ – در ۹ سال اول آموزش، به ۳۰ درصد کودکان اضافه تر از حد معمول کمک می شود.

۸ – ۶۶ درصد دانش آموزان به کالج می روند (بالاترین نرخ در کل اروپا).

۹ – تفاوت بین ضعیف ترین و قوی ترین دانش آموزان، کمترین میزان در کل جهان است.

۱۰ – کلاس های علمی به ۱۶ دانش آموز در هر کلاس محدود می شود تا همه آنها بتوانند آزمایش های عملی را اجرا کنند.

۱۱ – ۹۳ درصد فنلاندی ها از دبیرستان فارغ التحصیل می شوند.

۱۲ – ۴۳ درصد دانش آموزان دبیرستانی فنلاند به مدرسه های فنی حرفه ای می روند.

۱۳ – دانش آموزان مدارس ابتدایی ۷۵ دقیقه در روز را به عنوان زنگ تفریح در اختیار خود دارند.

۱۴ – معلمان فقط ۴ ساعت در روز را در کلاس های درس می گذرانند، و ۲ ساعت در هفته را به عنوان “پیشرفت حرفه ای” صرف می کنند.

۱۵ – در فنلاند به اندازه شهری بزرگ همچون نیویورک معلم وجود دارد، اما تعداد دانش آموزان در آن بسیار کمتر است. ۶۰۰ هزار دانش آموز در فنلاند در مقایسه با ۱٫۱ میلیون در نیویورک.

۱۶ – ۱۰۰% هزینه های مدارس توسط دولت تأمین می شود.

۱۷ – تمامی معلمان در فنلاند باید مدرک فوق لیسانس داشته باشند.

۱۸ – برنامه آموزشی کشوری فقط شامل خط مشی های کلی می شود.

۱۹ – معلمان از ۱۰% فارغ التحصیلان برتر انتخاب می شوند.

۲۰ – در سال ۲۰۱۰، تعداد ۶۶۰۰ داوطلب برای ۶۰۰ پست آموزشی در مدارس با یکدیگر رقابت کردند.

۲۱ – متوسط حقوق پایه برای یک معلم فنلاندی در سال ۲۰۰۸ حدود ۲۹ هزار یورو بود.

۲۲ – معلمان دبیرستانی با ۱۵ سال تجریه، ۱۰۲ درصد بیشتر از دیگر فارغ التحصیلان کالج درآمد کسب می کنند.

۲۳ – معلمان در فنلاند براساس سیستم “شایستگی پرداخت” پول دریافت نمی کنند.

۲۴ – در عمل، جایگاه اجتماعی معلمان در حد پزشکان و وکلا می باشد.

۲۵ – در سنجشی با استاندارد بین المللی در سال ۲۰۰۱، دانش آموزان فنلاندی در بخش های علوم، قرائت و ریاضی در صدر و یا رتبه های نزدیک به صدر قرار گرفتند. از آن سال به بعد، همیشه بالاترین رتبه ها را به خود اختصاص داده اند.

۲۶ – علی رغم وجود اختلاف هایی بین ایالات متحده و فنلاند، این کشور اروپایی از کشورهایی با جمعیت و تعداد نفوس برابر با خود بسیار سرتر است

دستاوردهای نظام آموزشی فنلاند :

دکتر حسینی مرادی مخلص در وبلاگ خود دراین باره 9 دست آورد نظام آموزشی فنلاند را اینگونه بیان می نماید :

1- تبديل کشور فنلاند به يکي ازجوامع علمي برجسته جهان تا سال 2004

2- حصول موفقيتهاي آموزشي برمبناي اجراي کامل سياست برخورداري همگاني از فرصتهاي مساوي درزمينة مطالعاتي، پيشرفت تواناييهاي عقلاني و گسترش منابع اطلاعاتي مورد استفاده و خدمات آموزشي

3-  تضمين كيفيت بالاي اخلاقي و اقتصادي درروند تحقيق و تدريس شبكه اي

4-  برخورداري کليه شهروندان فنلاندي ازمهارتها ومعلومات بنيادي درجهت فهم اطلاعات و تكنيكهاي ارتباطي و بهره گيري از اين قبيل مهارتها به عنوان ابزاري در يادگيري ، تحقيق ، كار و اوقات بيكاري

5- نيل به سطح مطلوبي ازبرخورداري زنان و مردان از فرصتهاي برابر آموزشي

6- تجهيز100درصد مؤسسات آموزشي فنلاند به رايانه  و دستيابي اين مراکزبه شبکه هاي مختلف اطلاع رساني با حمايت دولت طي دهة 1990 

7- اتصال90%از مدارس جامع،95% ازمدارس تکميلي متوسطه عمومي و10% مدارس فني و حرفه اي ، به شبكه اينترنت از سال1999

8- تحقق پيشرفت در توليد محتوايي دروس آموزشي، تربيت مدرسين ماهرو بهره گيري از شبكه هاي اطلاعاتي

9- ارائه آموزشهاي چند زبانه به دانش آموزان با وجود برخورداري كشورفنلانداز محدودة زباني كوچك

درحقيقت کليه دانش آموزان فنلاندي، طي دوره آموزش پايه، به آموزش2زبان خارجي علاوه برآموزش زبان مادري نائل مي آيند.ازسال1996،طرح ملي 5ساله اي با هدف ارائه متنوع برنامه هاي آموزشي به زبانهاي مختلف،به مورداجراگذارده شده است. درانتخاب زبانهاي آموزشي، توجه خاصي برويژگيهاي منطقه اي و اعطاي فرصتهاي برابربه دانش آموزان معطوف گرديده است.

نظرتان در مورد این سیستم آموزشی چیست؟!